بخشندگی

حاتم طایی را پرسیدند هرگز از خود کریمتر دیدی؟ گفت:بلی. روزی در خانه غلامی یتیم فرو امدم و وی ده گوسفند داشت.فی الحال یک گوسفند بکشت و پخت و پیش من اورد.مرا قطعه ای از ان خوش امد،بخوردم و گفتم والّله این بسی خوش بود.غلام بیرون رفت و یک یک گوسفند را می کشت و ان موضع را می پخت و پیش من می اورد.من از ان اگاه نبودم چون بیرون امدم که سوار شوم دیدم که بیرون خانه خون بسیار ریخته است.

پرسیدم که این چیست؟گفتند وی همه گوسفندان خود را کشت وی را ملامت کردم که چرا چنین کردی؟

گفت سبحان الله ترا چیزی خوش اید که من مالک ان باشم و در ان بخیلی کنم؟ پس حاتم را پرسیدم که تو در مقابله ان چه دادی؟گفت:سیصد شترسرخ موی و پانصد گوسفند. گفتند:پس تو کریمتر باشی.گفت هیهات!وی هر چه داشت داد،من از انچه داشتم از بسیاری اندکی بیش ندادم.

بهارستان،جامی،قرن نهم هجری قمری

مهمان بی تکلّف

اورده اند که وقتی مردی را دوستی بود که مصادقت میان ایشان بودی و موافقت عظیم. از اتفّاق ان دوست به مهمانی دوست خود امد. بیچاره میزبان در ضیافت او انواع تکلّف به جای اورد و اصناف نعمتها بر خوان نهاد و هر روز از نو دعوتی تازه و تکلّفی می کرد. مهمان بعد از سه روز عزم رفتن کرد گفت دریغا که مهمانی ندانستی کرد! اگر وقتی به مهمانی من ایی ترا مهمان داری بیاموزم. میزبان خجل شد و می اندیشید که در ضیافت او چه تقصیر کرده و کدام دقیقه از دقایق مهمان داری فرو گذاشته مدتی در این اندیشه می بود تا یکبار او را بدان شهر دوست سفری اتفاق افتاد و به خانه او نزول کرد دوست مقدم او را عزیز داشت و تبجیل واجب دید و بی درنگ ما حضری نان و سرکه پیش اورد مهمان با خود گفت چندانی تکلّف که من او را کردم مرا در مهمان داری مقصّر می خواند و او هیچ دعوتی نمی کند؟ روزی از او سوال کرد و گفت مهمان داری دوستان چنین بود؟ گفت بلی چون من نزد تو امدم می خواستم یک ماه ترا ببینم و در خدمت تو باشم و چون طریق تکلّف مسلوک داشتی دانستم که از وجود من تنگ امده ای پس پای افزار سفر راست کردم و از خدمت تو دور شدم و چون تو امدی من از معهود خویش هیچ زیادت نمی کنم و به وجود تو منّتی بر خود می نهم. اگر یک سال مهمان من باشی مرا از تو هیچ گرانی نخواهد بود مرد عاقل بود، انصاف بداد و یقین بدانست که تکلّف کردن با مهمان از عادت کرام نیست و روی ترش کردن به مهمان ها جز سیرت انسان های پست نباشد.

جوامع الحکایات اثر عوفی قرن هفتم هجری قمری